Σε ποιον ανήκουν τελικά οι παραλίες μας;
Από τις περιφράξεις της αγγλικής υπαίθρου πριν από αιώνες μέχρι τη σημερινή συζήτηση για τις παραλίες της Αθηναϊκής Ριβιέρας, το ερώτημα παραμένει επίκαιρο: όταν το δημόσιο αγαθό αντιμετωπίζεται πρωτίστως ως πηγή κέρδους, τι απομένει τελικά για την κοινωνία;
Γράφει η Αλεξία Ηλιάδου
«Τα πρόβατα έφαγαν τους ανθρώπους». Η φράση αυτή του Τόμας Μορ στις απαρχές του καπιταλισμού, περιέγραφε με σκληρό τρόπο μια μεγάλη αλλαγή που έλαβε χώρα στην αγγλική ύπαιθρο: οι κοινές γαίες περιφράσσονταν για να γίνουν βοσκοτόπια, επειδή η παραγωγή μαλλιού απέφερε μεγαλύτερο κέρδος.
Εκτάσεις γης που για γενιές χρησιμοποιούνταν από ολόκληρες κοινότητες πέρασαν σταδιακά σε ιδιωτικά χέρια και άρχισαν να αξιοποιούνται με βασικό κριτήριο το οικονομικό όφελος. Το θέμα δεν ήταν απλώς ότι μπήκαν φράχτες. Ήταν ότι κάποιοι απέκτησαν το δικαίωμα να αποφασίζουν ποιος θα χρησιμοποιεί τη γη και ποιος όχι.
Για τους ιδιοκτήτες, αυτό σήμαινε νέες δυνατότητες κέρδους. Για όσους εξαρτώνταν από τις κοινές εκτάσεις, σήμαινε απώλεια πρόσβασης σε χώρους και πόρους που αποτελούσαν μέρος της καθημερινής τους ζωής.
Η ιστορία δεν επαναλαμβάνεται με τον ίδιο ακριβώς τρόπο. Ωστόσο, όσα συμβαίνουν σήμερα στο Παλαιό Φάληρο και γενικότερα στην Αθηναϊκή Ριβιέρα θυμίζουν, με διαφορετικούς όρους, τους φράχτες της αγγλικής υπαίθρου.
Οι παραλίες μας - που βρίσκονται στο επίκεντρο της τουριστικής ανάπτυξης και της επιχειρηματικής αξιοποίησης - δείχνουν να φεύγουν οριστικά από τα χέρια μας. Με τον νόμο 5092 του 2024 είχε ήδη αλλάξει το πλαίσιο παραχώρησης της απλής χρήσης αιγιαλού και παραλίας. Άρχισαν να ασκούνται αρμοδιότητες από τις Κτηματικές Υπηρεσίες ή την Εταιρεία Ακινήτων Δημοσίου (ΕΤΑΔ). Οι δήμοι συνέχισαν να παίζουν κάποιο ρόλο, χωρίς όμως να έχουν πλέον τον αποκλειστικό λόγο στη διαχείριση των ακτών τους.
Και ξαφνικά τον Οκτώβριο του 2026, παρουσιάστηκε προς διαβούλευση ένα σχέδιο νόμου που αφαιρεί από τη δικαιοδοσία των Δήμων εντελώς την αδειοδότηση και τον έλεγχο όσων παραλιακών επιχειρήσεων βρίσκονται σε ακίνητα της ΕΤΑΔ. Η εξέλιξη αυτή προκάλεσε την έντονη αντίδραση εννέα παραλιακών δήμων, μεταξύ των οποίων και του Παλαιού Φαλήρου, που ζητούν την απόσυρση της ρύθμισης.
Για εμάς τους πολίτες όμως, το θέμα είναι συγκεκριμένο και αφορά την καθημερινότητά μας. Από τον Φλοίσβο και το Τροκαντερό μέχρι τον Μπάτη και το Έδεμ, η παραλία δεν είναι απλώς ένα ακίνητο που αποφέρει έσοδα. Είναι χώρος περιπάτου, κολύμβησης, συνάντησης και αναψυχής. Είναι μέρος της ζωής μας και της ταυτότητας της πόλης μας.
Η Αθηναϊκή Ριβιέρα δεν μπορεί να αντιμετωπίζεται από την Κεντρική Διοίκηση αποκλειστικά ως τουριστικό προϊόν ή πηγή εσόδων. Οι παραλίες δεν είναι εξάλλου ιδιοκτησία κανενός - το αναφέρει ρητώς και το Σύνταγμά μας. Είναι δημόσιο αγαθό.
Στην Αγγλία, κάποτε, τα πρόβατα έφαγαν τους ανθρώπους. Σήμερα, δεν χρειάζονται φράχτες για να αποκλειστεί ο κόσμος από τη θάλασσα. Οι παραλίες μπορούν να γίνουν σταδιακά απρόσιτες για τους πολλούς είτε μέσα από υπέρογκες χρεώσεις και εισιτήρια είτε με την επιβολή μιας κυριολεκτικής «πόρτας».
Αν φτάσουμε να ζητάμε άδεια ή να πληρώνουμε ακριβά για να απολαύσουμε τη θάλασσα, τότε οι φράχτες θα έχουν επιστρέψει — ακόμη κι αν δεν τους βλέπουμε. Και τότε θα έχουμε χάσει κάτι πολύ μεγαλύτερο από την ελεύθερη πρόσβαση στις παραλίες: θα έχουμε χάσει ένα από τα ωραιότερα και πολυτιμότερα κομμάτια της πόλης μας.
